سازشناسی

با کالیمبا، ساز بومی آفریقایی، آشنا شویم

نویسنده

AvatarAvatar

آفریقا زیستگاه و زادگاه سازهای بومی و محلی بسیاری است که امروزه برخی از آن‌ها برای مردمان سایر نقاط جهان نیز شناخته شده‌اند و ساز «کالیمبا» یکی از سازهای موسیقی بومیان آفریقا است. کالیمبا بیشتر در شمال شرق آفریقا دیده می‌شود. زیست‌گاه اصلی این ساز کشورهای کنگو و زیمبابوه است. در ادامه این مطلب در مجله پیانو باربد قصد داریم شما را با رنگ صدا، ساختار و نحوه کوک کالیمبا آشنا کنیم. یک ویدیو، شامل آموزش ساز کالیمبا، سطح پایه، نیز در انتهای مطلب برای آشنایی بیشتر شما با این ساز دوست‌داشتنی قرار دارد.
موسیقی فلکلور یا موسیقی بومی یا موسیقی محلی مناطق مختلف دنیا با سازهایی بومی، زائیده ذوق و قریحه مردمان آن منطقه، نواخته می‌شود. به همین خاطر، مدل‌های مختلفی از کالیمبا در سراسر آفریقا یافت می‌شود که متناسب با شرایط مردم هر منطقه، با تنوع در شیوه ساخت و تنوع اسم همراه هستند. برای مثال در زیمباوه به آن کانوکوبلا می‌گویند و بین ۷ تا ۱۲ کلید دارد. همان‌طور که روال کار موسیقی بومی یا فلکلور است، این ساز هم در مراسم آئینی نواخته می‌شود. این ساز در برخی کشورهای انگلیسی زبان، به نام «thumb piano» یا «پیانوی انگشت شصتی» و در جزایر دریای کارائیب، به نام «اِمبی‌یرا» (mbira) و «کالیمبا» معروف است.

در اوایل قرن بیستم یک متخصص اتنوموزیکولوژی (قومیت‌شناسی موسیقی) حین سفر به روستا‌های آفریقا با این ساز آشنا شد. اولین بار این ساز در سال ۱۹۶۰ توسط یک کمپانی اسباب بازی واقع در پرینستون، شهری در ایالت نیوجرسی کشور آمریکا، عرضه شد و رفته رفته همین کالیمبا در جهان شناخته شد.

شنیدن آوای دلنشین کالیمبا، هنگامی که قطعه «ملودی شب» را می‌نوازد، خالی از لطف نیست. قطعه‌ای که برای پیانو نوشته شده است و اپریل یانگ نوازنده زبردست کالیمبا، این قطعه را کاور کرده است.

ساختار ساز کالیمبا

کالیمبا

کالیمبا از خانواده‌ سازهای تیغه‌ای خودصدا (lamellaphones) است. هنگام نواختن این ساز با ارتعاش یک یا چند تیغه صدا تولید می‌شود. از نمونه‌های دیگر این خانواده از سازها می‌توان به «زنبورک» اشاره کرد.
تیغه‌های ساز روی یک جعبه‌ صوتی چوبی قرار گرفته‌اند و روی جعبه حفره‌هایی برای تشدید صدا ایجاد شده است. گاهی در ساخت این ساز از نیروی مغناطیس و آهنربا برای تقویت صدا استفاده می‌شود. در این حالت قطعات کوچک آهنربا داخل جعبه صدا نصب می‌شوند.

ساختمان ساز کالیمبا

وقتی بسته‌بندی کالیمبا را باز می‌کنید، برچسب‌های رنگی (notes stickers) را مشاهده می‌کنید که باید روی تیغه‌ها چسبانده شوند. در ادامه حروف انگلیسی که از هفت نت موسیقی نمایندگی می‌کنند و روی برچسب‌ها نوشته شده‌اند را می‌بینید:
دو C/ ر D/ می E/ فا F/ سل G/ لاA/ سی B

کالیمبا
برچسب‌های نت ساز کالیمبا

نواختن ساز کالیمبا آسان است. روی تیغه‌های فلزی ساز که حکم کلاویه‌های پیانو را هنگام نواختن دارند، برای شناسایی نت‌ها، برچسب‌های نت را می‌چسبانند که موجب سهولت و سرعت نواختن می‌شود. این برچسب‌ها معمولا به عنوان وسایل جانبی در جعبه آکبند ساز موجود است. اندازه حدودی کالیمبا به شرح زیر است: طول آن ۱۸ سانتیمتر، عرض ۱۳ سانتیمتر و ارتفاع آن ۳ سانتیمتر است. کالیمبا، وزنی در حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ گرم دارد. 
در جعبه آکبند ساز، چکش کوک کالیمبا هم موجود است.

چکش کوک کالیمبا

شاید انیمیشن محبوب والت دیزنی، پری‌دریایی، را به خاطرداشته باشید، برای اینکه بیشتر با صدای کالیمبا آشنا شویم، خوب است که صدای آن را وقتی ترانه معروف «زیر این دریا» در انیمیشن پری دریایی را اجرا می‌کند، بشنویم!

کوک کالیمبا

 برای کوک کردن ساز فقط کافی است با چکش مخصوص خود، ضربه هایی به بالا یا پایین تیغه‌ها بزنید تا تیغه‌های مورد نظر کمی به جلو یا عقب حرکت کنند. در واقع طول آن‌ها نسبت به خرک یا پل ساز را با این کار تغییر می‌دهیم. هرچقدر طول تیغه کمتر شود، صدای آن زیرتر و هرچقدر طول آن بیشتر، صدا بم تر می‌شود. برای اینکه بفهمید چه موقع‌ تیغه‌ها در اندازه و جای مناسب قرار دارند و ساز کوک شده است، می‌توانید به راحتی از الکتریک تیونر یا اپلیکیشن کوک روی موبایل‌تان استفاده کرد. تا زمانی که صفحه نمایش تیونر خطا می‌دهد و رنگ نت را قرمز نشان می‌دهد، از چکش کوک استفاده کنید و تیغه‌ها را جا‌به‌جا کنید، تا اینکه نت مورد نظر را به رنگ سبز نشان دهد. برای ایجاد صداهای بم احتیاج دارید که چکش را به بالای تیغه‌ها بزنید و برای صدای زیر باید چکش را به پایین تیغه‌ها بزنید.

کوک کالیمبا

در پایان شما را دعوت می‌کنیم به تماشای ویدیوی آموزش مقدماتی ساز کالیمبا توسط اپریل یانگ. لطفا تماشا کنید.

منابع منتخب:
Vazlo
KALIMBA shop
KALIMBA MAGIC